Allerzielen

Posted By Frouckje on Nov 2, 2017 | 0 comments


Op 2 november worden in de katholieke kerk de zielen van de overledenen herdacht. Op deze dag, die Allerzielen wordt genoemd, worden er bloemen gelegd op de graven van dierbaren en kaarsjes aangestoken die de kerkhoven doen oplichten. Ook protestantse kerken kennen tegenwoordig herdenkingsdiensten.

Allerheiligen en Allerzielen
Binnen de katholieke kerk begint de maand november met herdenken. Op de eerste dag van de maand worden heiligen en martelaren herdacht en de dag erna is er aandacht en gebed voor de zielen van ‘gewone’ gestorvenen. Het is een eeuwenoude traditie, die begon in 998 in Cluny, waar de Benedictijnse monniken hun overleden broeders herdachten. In de twaalfde eeuw werd het door paus Johannes XIX ingesteld als een algemeen herdenkingsfeest voor overleden gelovigen. Er werd gebeden voor de zielen, die volgens de rooms-katholieke leer ter zuivering eerst nog een tijdje in het vagevuur verbleven voordat ze naar de hemel mochten. Gebeden van levende gelovigen zou dat proces een beetje kunnen versnellen, was de gedachte. Het kopen van aflaten die de kassen van de kerken spekten ook trouwens. Vandaag de dag worden nog steeds overleden parochianen herdacht tijdens speciale missen. Het is gebruikelijk om het kerkhof te bezoeken en lichtjes aan te steken op de graven en bloemen neer te leggen. Het levert ieder jaar weer bijzondere plaatjes op.

Ferdinand Georg Waldmüller, Am Allerseelentag, 1839

Herdenken in de protestantse kerk
Nou ben ik niet van katholieke, maar van protestantse huize. Eergisteren (31 oktober 2017) werd herdacht dat Maarten Luther 500 jaar geleden 95 stellingen op de deuren van de kerk in Wittenberg timmerde. Daarmee kwam hij in opstand tegen bepaalde ideeën en gebruiken in de katholieke kerk, waaronder de verkoop van aflaten. Hij ontketende met zijn actie een ware kerkrevolutie. Er ontstond een nieuwe kerkstroming; het protestantisme. Het vereren van heiligen en het geloof in het vagevuur werden door de protestantse kerken niet overgenomen en dus kent deze traditie de feestdagen Allerheiligen en Allerzielen niet. Toch is er ook binnen de protestantse en gereformeerde kerken steeds meer aandacht voor het herdenken van overleden gemeenteleden. Soms gebeurt dat op Oudjaarsavond door het noemen van de namen van overledenen en gebed voor nabestaanden. Maar ook op de laatste zondag van het kerkelijke jaar – de laatste zondag voor Advent – zijn er in sommige kerken speciale diensten waarbij stil wordt gestaan bij het overlijden van kerkleden en dierbaren van kerkleden.

Opgenomen in het grotere verhaal
Mijn man Mart en ik maakten drie jaar geleden voor het eerst kennis met deze traditie in de kerk waar wij lid van werden. We waren er erg van onder de indruk. De namen van de gestorvenen van dat jaar worden voorgelezen en nabestaanden steken een licht aan. Daarna mogen alle mensen in de kerk, die dat willen, naar voren komen om dierbare overledenen te gedenken door het aansteken van een kaars. Twee jaar geleden zongen we samen zelfs mee in het gelegenheidskoor en stak Mart een lichtje aan voor een dierbare overleden collega. Wie had toen kunnen denken dat we een jaar later tussen hoop en vrees leefden en dit jaar de naam van Mart genoemd zal worden, omdat hij niet meer bij ons is?

Het belang van herdenken
Ik denk dat zulke momenten waarop collectief stil wordt gestaan bij verlies en rouw heel belangrijk zijn. Het maakt je bewust van de kwetsbaarheid van het bestaan, het toont verbondenheid met gestorvenen en je wordt als het ware opgenomen in een groter verhaal. Het verlies van een dierbare kan een heel eenzaam gevoel geven. Zeker in het begin kan het verdriet zo groot zijn en lijkt het wel alsof het je helemaal opslokt en dat er niets anders is dan die leegte en pijn in jouw bestaan. En toch is lijden, verlies en verdriet onderdeel van het leven, van een groter geheel. Ieder verlies is persoonlijk en de beleving ervan individueel en tegelijkertijd is het een algemeen menselijke ervaring. Allerzielen, het herdenken van overledenen aan het eind van het (kerkelijke) jaar en dodenherdenkingen zetten ons stil bij de tijdelijkheid van het leven en het gemis dat we allemaal kennen. Het overstijgt het persoonlijke verdriet en zorgt voor verbondenheid in kwetsbaarheid. Voor mij zit daar iets troostends in.

Uitzien en opzien tegen herdenken
Op 26 november van dit jaar is de herdenkingsdienst in onze kerk. Ik kijk daar naar uit, omdat de naam van Mart wordt genoemd en dat mij het gevoel geeft dat ik door geloof, hoop en liefde nog steeds met hem op één of andere manier verbonden ben. En ik zie er tegenop, want het drukt me ook met de neus op de feiten: hij is niet meer hier. Gisterenavond had ik een mooi gesprek met de predikante die voorgaat in de dienst. Ik zal namelijk wat zeggen in deze dienst over de dood van Mart in het bijzonder en verlies in het algemeen. Het helpt mij verder in mijn rouwverwerking. Na ruim zeven maanden van rouw kan ik zo nu en dan wat verder kijken dan mijn eigen verdriet. Ik heb sinds de ziekte en het overlijden van Mart veel verhalen gelezen en gehoord van mensen die dierbaren verloren. Dat doet mij inzien dat ik niet de enige ben die iemand beweent. Ik geloof dat rouwrituelen heel belangrijk zijn om te leren omgaan met het verlies van iemand. Door mijn eigen verlies ontdek ik op weer ee nieuwe manier welke waarde de kerkgemeenschap en het christelijke geloof voor mij hebben. Het neemt mij op in een groter verhaal dan mijn eigen kleine, soms bange leventje lang is. Een groeiend besef, tegen alle twijfel en vragen in.

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

%d bloggers like this: